آلبوم حرم های دوستان خدا

حرم حسینی دویست سال پیش

لباس خونین منسوب به امام حسین(ع) در موزه مکه

مقام سازمان اوقاف و امور خيريه كشور با اشاره به ارادت مردم ايران به فرهنگ اهل بيت گفت:140 ميليون زائر سالانه از حدود هشت هزار بقعه كشور بازديد مي كنند كه اين نشان انس مردم با اهل بيت است.

'تقي رضايار' روز دوشنبه در آيين توديع و معارفه مديركل اوقاف و امور خيريه چهارمحال وبختياري در سالن همايش هاي'شهيدجعفرزاده'شهركرد اظهار داشت:اگر حقوق موقوفات كشور به بهره وري مناسب برسد،محرومان نيازي به حمايت ديگر نهادهاي حمايتي ندارند.

وي با اشاره به تاكيدات مقام معظم رهبري دائر بر لزوم تبديل بقاع متبركه به قطب فرهنگي افزود: برنامه ريزي تبديل 127 هزار موقوفه و يك ميليون و يكصد هزار رقبه در كشور به قطب فرهنگي در حال برنامه ريزي و اجراست.

قائم مقام سازمان اوقاف و امور خيريه كشور تاكيدكرد:با تدوين سند راهبردي سازمان اوقاف و امور خيريه،بخش هاي مديريتي سازمان از قبيل موقوفات و بقاع موظف به برنامه ريزي هستند و تمام درآمدهاي بقاع و موقوفات مطابق با سند برنامه مصوب هزينه مي گردد.

وي گفت: ساماندهي و توسعه فضاي فيزيكي امامزاده هاي كشور از برنامه هاي در دست اجراي اين سازمان است.

رضايار گفت:وجود مقبره 10 هزار و 500 امامزاده و 33 پيامبر در كشور ،ايران را به قطب امامزادگان در جهان تبديل كرده است.

اين مسئول تصريح كرد: امامزادگان و پيامبران ،در هشت هزار بارگاه مدفون هستند.

در اين آيين حجت الاسلام'محمد طباطبايي' به عنوان مديركل اوقاف و امور خيريه چهارمحال و بختياري منصوب و معرفي شد.

در مورد تاریخ درگذشت علی بن موسی (رضا) اختلاف نظر وجود دارد. او در روز جمعه یا دوشنبه آخر صفر یا ۱۷ یا ۲۱ ماه مبارک رمضان یا ۱۸ جمادی الاولی یا ۲۳ ذی قعده یا آخر همین ماه در سال ۲۰۳ یا ۲۰۶ یا ۲۰۲ ه‍. ق درگذشته‌است. شیخ صدوق در عیون اخبارالرضا تاریخ صحیح را ۲۱ ماه رمضان، روز جمعه سال ۲۰۳ هجری می‌داند.^[۱]^[۲] وفات او در طوس و در یکی از روستاهای نوقان به نام سناباد یا سناآباد اتفاق افتاد. او به دست مأمون کشته شد و بدن او را بالای سر هارون الرشید دفن کردند. (پای علی بن موسی بالای سر هارون است.)

بعد از این اتفاق آن محل به نام مشهد الرضا (محل شهادت رضا) نامیده شد. شیعیان شروع به زیارت و بازدید از مدفن او کردند. اواخر قرن نهم بر روی مدفن او گنبد ساختند و حرم او را گسترش دادند.^[۳]

دعبل خزاعی مجاورت قبرهای علی بن موسی (رضا) و هارون الرشید را در یکی از شعرهای خود توصیف‌کرده‌است. دو بیت از آن شعر بر روی کاشیکاری دیوار در قسمت بالای سر ضریح نوشته‌شده که متن آن چنین است:

«

قبران فی طوس خیر الناس کلهم		و قبر شرهم هذا مِنَ العِبَرِ
ما ینفع الرجس من قرب الزکی و ما		علی الزکی بقرب الرجس من ضرر

»

ترجمه:

در طوس دو قبر قراردارد، یکی بهترین مردم		و قبر بدترین آنان؛ این است از عبرتهای روزگار
نه ناپاک از نزدیکی به فرد پاک سودی می‌برد و نه		شخص پاک‌ از نزیکی به شخص ناپاک ضرری

پیشینه بنا [ویرایش]

دوره سلجوقی [ویرایش]

نخستین گنبد حرم امام رضا، به فرمان سلطان سنجر سلجوقی و به کوشش وزیر وی، شرف الدین قمی ساخته شد. جنس آن گنبد از کاشی بود. گنبد آغازین همان است که امروزه از داخل حرم دیده می‌شود و سطح مقعّر و مقرنس‌های آینه کاری شدهٔ آن پیداست.

حمله مغول‌ [ویرایش]

به گزارش ابن ابی الحدید در شرح نهج‌البلاغه٬ در سال ۶۱۸ ه‍. ق مغول‌ها به طوس حمله کردند و این شهر را غارت کرده و مردم را به قتل رساندند. سپس وارد مشهد‌الرضا شدند و آنجا را هم خراب کردند. مؤلف تاریخ آستان قدس رضوی از قول ابن ابی الحدید می‌نویسد با وجودی که مغول‌ها مردم مشهد را به قتل رسانیدند، بارگاه رضوی را حداقل تخریب نکردند و احتمالاً به غارت اموال و اثاثیه آن اکتفا کردند. هرچند بعضی منابع از خرابی بارگاه رضوی به دست مغول‌ها سخن گفته‌اند.

همچنین عطاملک جوینی مؤلف جهانگشا از خرابی حرم به دست مغول‌ها چیزی نگفته‌ است. منظومه فضل بن روزبهان خنجی در مهمان نامه بخارا که حمله مغول‌ها را به طوس و مشهد نگاشته‌، بیان می‌کند که این حرم را خراب نکرده‌اند، زیرا کتیبه‌های سال ۶۱۲ ه‍. ق که قبل از این حمله بوده هنوز برجاست.

در دوره حکومت ایلخانیان فرسودگی‌ها و احیانا خرابی‌ها و خسارات وارد شده به حرم بازسازی شد.^[۴]

دوره تیموریان [ویرایش]

عکسی قدیمی از مسجد گوهرشاد و حرم امام رضا در دوردست

در دوران تیموری به دنبال کوشش‌های شاهرخ تیموری در آبادانی مشهد در سده نهم هجری، به همت همسر وی گوهرشادآغا نخستین مسجد جامع شهر مشهد با نام وی در سمت قبلهٔ حرم که صحن جنوبی را تشکیل می‌دهد به اتمام رسید. بعدها صحن تیموری (عتیق) و اساس ایوانی که امروزه طلایی است توسط امیر علیشیر نوایی وزیر سلطان حسین بایقرا به وجود آمد.^[۵]

دوره صفوی [ویرایش]

در دوره صفوی بر عظمت و شکوه حرم افزودند و مناره نزدیک گنبد که در دوره غزنویان به دستور ابن معتز حاکم نیشابور برپا شده بود به امر شاه تهماسب بازسازی و طلاکاری شد و در سال ۹۳۲ ه‍. ق خشت‌های نفیس کاشی روی گنبد را به خشت‌های طلا تبدیل کردند.

در سال ۹۹۷ ه‍. ق یعنی دومین سال سلطنت شاه عباس اول شهر مشهد در محاصره عبدالله خان ازبک قرار گرفت، چون به سوی او تیری شلیک شد غضب کرد و دستور به قتل عام مردم مشهد داد به طوری که در صحن حرم خون جاری شد.

سال بعد عبدالمؤمن خان ازبک با لشکرش به مشهد حمله کرد. جمعی از مردم مشهد و به ویژه سادات، علما، خدام و مدرسان آستان قدس رضوی به حرم امام‌رضا پناهنده شدند. در حالی که ایشان به دعا مشغول بودند، عبدالمؤمن خان و دین محمد سلطان به اتفاق عده‌ای از جنجگویان خود وارد صحن شده و پناهندگان را قتل عام کردند. چنان خشمگین بودند که شعله خشم و غضب آن‌ها جز به ریختن خون سادات، صلحا و علما خاموش نمی‌شد. آنان زایران را از داخل حرم بیرون می‌کشیدند و با کمال قساوت می‌کشتند. چنان که میر محمد حسین مشهور به «میربالای سر» که از سادات متقی مشهد بود و پیوسته در بالای سر امام رضا به تلاوت قرآن مشغول بود را دو نفر از ازبکان در کنار ضریح با شمشیر پاره پاره کردند. زنان و کودکان در مسجد گوهرشاد جمع شده بودند و در آنجا ناظر قتل‌عام وحشیانه نزدیکان و خویشان خود بودند. سرانجام عبدالمؤمن دستور داد، قندیل‌های مرصع طلا و نقره و شمعدان‌ها و همچنین میل طلای بالای گنبد و بسیاری از ظرف‌ها و فرش‌ها و کتاب‌های کتابخانه را به غارت برده و زنان و کودکان را به اسیری به ماوراءالنهر بفرستند. بعد‌ها عبدالمؤمن خان به سخت‌ترین شکل به دست افراد خود کشته شد.

در دوران شاه تهماسب صفوی، پس از جمع آوری خشت‌های کاشی، گنبدی با روکش طلا بر فراز گنبد پیشین بنا شد. این همان گنبدی است که امروزه در نمای بیرونی وجود دارد.

در سال ۱۰۰۹ ه‍.ق که شاه عباس صفوی از پایتخت آن روز، اصفهان، پیاده به مشهد رفت، مدتی در مشهد ماند و دستور داد که گنبد حرم امام رضا، بار دیگر با خشت‌هایی از مس و روکش طلایی پوشیده شود و این کار به دست کمال‌الدین محمود یزدی انجام شد. بر پایه آن چه در کتیبه گنبد دیده می‌شود، این کار در سال ۱۰۱۰ ه‍.ق آغاز شده و در سال ۱۱۱۶ ه‍.ق به پایان رسیده‌است. متن کتیبه گنبد که اثر خوشنویس ایرانی علیرضا عباسی است، و با حروف طلایی بر زمینه فیروزه‌ای به خط ثلث نوشته شده، چنین است:

«

بسم الله الرحمن الرحیم من عظائم توفیقات الله سبحانه ان وفق السلطان الاعظم مولی ملوک العرب و العجم صاحب النسب الطاهر النبوی و الحسب الباهر العلوی تراب اقدام خدام هذه الروضة المنورة الملکوتیة مروّج آثار اجداده المعصومین السلطان ابن السلطان ابوالمظفر شاه عباس الموسوی الصفوی بهادرخان. فاستسعد بالمجیء ماشیاّ علی قدمیه من دارالسلطنة اصفهان الی زیارة هذا الحرم الاشرف و قد تشرّف بزینة هذه القبة من خلّص ماله فی سنة الف و عشر و تمّ فی سنة الف و ستةعشر.

»

همچنین به فرمان شاه عباس اقدامات و تحولات دیگری نیز در قلمرو حرم صورت گرفت ازجمله توسعه صحن عتیق، احداث ایوان شمالی و اطاق‌ها، غرفه‌ها، سردرها، و ایوانهای شرقی و غربی آن ایجاد رواق توحیدخانه و نیز گنبد الله وردیخان. از آنجایی که شاه عباس به آستانه امام رضا توجه ویژه داشت، دستور داد تا هر کس به زیارت آن جا رفته باشد می‌تواند عنوان «مشهدی» را مانند حاجی و کربلایی بر نام خود بیفزاید و این لقب از آن زمان رواج یافت.^[۶]

در سال ۱۰۸۴ ه‍.ق و در زمان شاه سلیمان صفوی، در پی زمین لرزه‌ای، گنبد حرم امام رضا هم آسیب دید و شماری از خشت‌های طلایی آن از جا کنده شد. وی دستور داد تا گنبد بازسازی شود و کتیبه‌ای بر آن افزوده گردد که این رخداد را حکایت نماید. این کتیبه اکنون به صورت چهار ترنج در اطراف گنبد دیده می‌شود.

«

من میامن منن الله سبحانه الذی زین السماء بزینة الکواکب و رصع هذه القباب العلی بدرر الدراری الثواقب ان استسعد السلطان الاعدل الاعظم و الخاقان الاکرم الافخم اشرف ملوک الارض حسبا و نسبا و اکرمهم خلقا و ادبا مروج مذهب اجداده الائمة المعصومین و محیی مراسم آبائه الطیبین الطاهرین السلطان بن السلطان شاه سلیمان الصفوی الموسوی بهادرخان بتذهیب هذه القبة العرشیة الملکوتیة و تزیینها و تشرّف بتجدیدها و تحسینها اذا تطرق الیه الانکسار و سقطت لبناتها الذهبیة التی کانت تشرق کالشمس فی رابعة النهار بسبب حدوث الزلزلة العظیمة فی هذه البلدة الکریمة فی سنة اربع و ثمانین و الف و کان هذه التجدید الجدید فی سنة ثمانین و الف. کتبه محمدرضا امامی.

»

دوره نادری [ویرایش]

ایوان صحن تیموری که در دوره سلطان حسین بایقرا ساخته و توسط شاه‌ عباس اول توسعه یافته بود به‌فرمان نادرشاه مطلا گردید.^[۷]

دوره پهلوی [ویرایش]

در زمان محمدرضا پهلوی طرح توسعه حرم امام‌رضا با نظارت عبدالعظیم ولیان استاندار استان خراسان (بزرگ) و نایب‌التولیه آستان قدس رضوی به انجام رسید. در سال ۱۳۵۳ خورشیدی خشت‌های طلایی گنبد که شفافیّت خود را از دست داده بود، برداشتند و آن را پس از رنگ‌آمیزی مجدّد با آب طلا، در جای خود قرار دادند.

دوره جمهوری اسلامی [ویرایش]

در دوره پس از انقلاب اسلامی در ایران طرح توسعه حرم امام رضا با جدیت دنبال شد و این مجموعه شاهد گسترش فوق‌العاده‌ای بود.

افراد صاحب نام که در این حرم به‌خاک سپرده شده‌اند [ویرایش]

گذشته [ویرایش]

هارون الرشید (خلیفه عباسی)
شیخ طبرسی (از فقهای شیعه قرن ۶ هجری)
شیخ بهایی (دانشمند عصر صفوی)
حر عاملی (از فقهای شیعه قرن ۱۱ هجری)

معاصر [ویرایش]

ادیب نیشابوری (شاعر)
محمدتقی ادیب نیشابوری (شاعر)
سید عبدالکریم هاشمی‌نژاد ( مجتهد و مبارز انقلاب اسلامی ایران )
سید محمدهادی میلانی ( مرجع تقلید شیعیان )
محمدتقی آملی ( فقیه شیعه )
سید احمد خسروشاهی ( فقیه شیعه )
شیخ جعفر مجتهدی ( عارف شیعه )
مجتبی قزوینی خراسانی ( مجتهد شیعه )

آرامگاه حضرت زینب

بارگاه زینب کبری در دمشق سوریه

قریه‌ای که در آن قبر حضرت زینب قرار دارد، در گذشته به راویه و اکنون به زینبیه مشهور است. در حال حاضر این قریه به شهر متصل و در هفت کیلومتری شرق دمشق قدیم به طرف فرودگاه واقع می‌باشد.

در خیابان اصلی این شهرک از دور، گنبد و ماذنه‌های قبر ایشان دیده می‌شود. گنبد ساختمان طلائی است و در سمت شرقی و غربی آن دو مناره کاشی کاری شده قرار دارد.

در مدخل در غربی قبر حضرت زینب و سمت راست آن داخل اتاق کوچکی سه مقبره دیگر وجود دارد که یکی از آنها قبر حسین یوسف مکی عاملی متوفی ۱۳۹۷ و دیگری محسن الامین عاملی، صاحب تالیف معروف اعیان الشیعه و سومین آنها نیز دختر میرزا تقی بهبهانی می‌باشد.

فضای قبر حضرت زینب و صحن آن بصورت مربع مستطیل می‌باشد که شبستان و گنبد و حرم در وسط آن قرار گرفته و دارای چهار در ورودی می‌باشد سقف شبستان و مقبره از سه قسمت تشکیل شده که به صورت پله‌ای بر روی هم قرار دارند و گنبد نیز در وسط آن قرار یافته‌است. بر روی این گنبد جملاتی از قرآن نوشته شده و طلاکاری آن در سالهای اخیر به وسیله ایران انجام شده‌است.

در سمت شرق مجموعه، مصلای زینبیه به همت فهری زنجانی نماینده رهبر جمهوری اسلامی ایران در سوریه ساخته شده و مراسم نماز جماعت، دعای کمیل و نماز جمعه در آن برقرار می‌گردد. این شبستان بسیار بزرگ می‌باشد. مساحت کل مجموعه حدود ده هزار متر مربع است. در مقبره جمعا ۱۱۴ اتاق وجود دارد که ۶۴ اتاق آن در صحن بزرگ و بقیه در صحن دوم و حسینیه‌های اطراف است.

مقبره حضرت زینب در وسط حرم با ضریحی نقره‌ای و اطراف آن هشت ستون کاشی کاری شده که گنبد بر آن استوار شده وجود دارد. دیوارهای مقبره تا نصف آن سنگ سفید و بقیه آئینه کاری بوده و نمونه‌ای از هنر و معماری ایرانی اسلامی است. بنای داخل و خارج ساختمان و همچنین مناره‌ها و گنبد از حدود بیست سال پیش است ولی توسعه‌های اطراف صحن و تزئینات آنها همگی از سوی جمهوری اسلامی انجام شده‌است.

اختصاصي فارس/ با گذشت 17 سال؛

پيكر آيت‌الله قزويني سالم از قبر خارج شد

خبرگزاري فارس: آيت‌الله سيد محمد باقر فالي گفت: پيكر آيت‌الله آقا سيد محمد كاظم قزويني به همراه كتاب روي سينه‌اش «فاطمة الزهراء من المهد الي اللحد؛ فاطمه زهرا از ولادت تا شهادت» پس از 17 سال، سالم از قبر خارج شد.

آيت‌الله سيد محمد باقر فالي امروز در گفت‌وگو با خبرنگار فارس در خرمشهر اظهار داشت: مرحوم آيت الله آقا سيد محمد كاظم قزويني از منبري‌ها و نويسندگان مهم حوزه علميه كربلاي معلي بودند. ايشان فرزند مرحوم آيت‌الله العظمي آقا سيد ابراهيم قزويني هستند كه در سن كودكي پدرشان را از دست داده و يتيم شده و در دامان مرحوم عمويشان آيت الله سيد صادق قزويني ـ پدر آيت آلله سيد مرتضي قزويني كه هم اكنون امام جماعت حرم امام حسين (ع) هستند ـ پرورش يافتند.
وي خاطرنشان كرد: آن مرحوم در كنار خدمت به منبر اهل بيت (ع)، كتاب‌هاي متعددي تاليف كرده‌اند كه از جمله آن " الامام علي من المهد الي اللحد "، "فاطمه الزهرا من المهد الي اللحد "، "الامام جواد من المهد الي اللحد "، "الامام هادي من المهد الي اللحد "، "الامام العسكري من المهد الي اللحد "و همچنين "الامام المهدي من المهد الي الظهور " است.
آيت الله فالي در ادامه با يادآوري اينكه "اين عالم رباني با توجه به دست و پنجه نرم كردن با بيماري سرطان حنجره، 17 سال پيش در شهر مقدس قم دار فاني را وداع گفتند تصريح كرد: هفده سال پيش پس از تشييع عظيم و پرشور، پيكر پاك و مطهر آيت الله سيد محمدكاظم قزويني در حسينيه كربلايي‌هاي مقيم قم در محراب حسينيه دقيقاً زير منبري كه سال‌هاي سال عرض ارادت به اهل بيت مي‌كردند به خاك سپرده شد.
وي ادامه داد: روي سينه آن مرحوم كتاب «فاطمه الزهرا من المهد الي اللحد؛ فاطمه زهرا از ولادت تا شهادت»را قرار داده بودند. اين كتاب به زبان‌هاي مختلفي از جمله زبان فارسي ترجمه شده است. هم اكنون پس از 17 سال در پي توسعه حرم حضرت فاطمه معصومه (س) از خانواده ايشان مي‌خواهند كه حسينيه مذكور با توجه به همجواري با حرم مطهر تخريب شود، قبر ايشان نبش شد و مشاهده شد بدنشان تازه، كفن دست نخورده و سالم و كتاب فاطمه زهرا(س) از ولادت تا شهادت كماكان بر روي سينه مبارك شان قرار دارد.
به گفته اين خطيب توانا و برجسته منبر اهل بيت (ع)، هم اكنون پيكر نوراني آيت الله آقا سيد محمد كاظم قزويني موقتاً در يكي از سردخانه هاي شهر مقدس قم است تا ان‌شا ءالله ترتيبات لازم براي انتقال آن به كربلاي معلي فراهم گردد و در كنار حرم حضرت آقا امام حسين (ع) آرام گيرد.
مرحوم آيت اللّه سيد محمّد كاظم قزويني به سال 1348ه.ق در شهر مقدّس كربلا در خانواده علم و تقوا چشم به جهان گشود. نسب اين مرد بزرگ به حضرت امام موسي بن جعفرعليه السلام مي‌رسد. وي با وجود آن كه در آغاز جواني از نعمت والدين محروم شدند، با اين همه در راه كسب علم و كمال از پاي ننشست، پس از تكميل سطح در حوزه علميه كربلا سال‌ها در دروس خارج فقه و اصول علماي بزرگ آن سامان شركت كرد، آنگاه از راه تأليف و خطابه و منبر و تدريس فقه و اصول و تفسير مشغول خدمت شد.
ديري نگذشت كه به واسطه امر به معروف و نهي از منكر و موضع‌گيري‌هاي شجاعانه وي در برابر حاكمان مستبدّ عراق، تحت تعقيب قرار گرفت و بارها به زندان افتاد و متحمل سخت‌ترين زحمات و شكنجه‌ها شد، حتي آخرين بار به اعدام محكوم شد كه به دنبال آن پس از ماه‌ها زندگي مخفي از عراق خارج شد و بعد از مسافرت به چند كشور اسلامي در نهايت به ايران آمد، و بعد از عمري تلاش و جهاد و فداكاري و انجام خدمات علمي و ديني در روز سيزدهم جمادي الثاني سال 1415ه’.ق در شهر مقدس قم به ديار باقي شتافت.